Gwarno

 Gwarno. O językach i gwarach w Polsce, Martyna Skibińska, il. Aga Probola, Wydawnictwo Dwie Siostry 2026.

Jak przez dziurkę od klucza zaglądamy do świata, o którym do niedawna niewiele się mówiło. Martyna Skibińska otwiera fascynujący temat gwar, dialektów i języków obecnych w Polsce. Ależ tu gwarno!

O różnorodności języka polskiego wciąż wiemy i mówimy niewiele, a w literaturze dla najmłodszych Martyna Skibińska, ze swoją najnowszą książka, jest chyba całkowitą prekursorką tematu. Wyobrażam sobie, że dla większości niedorosłych czytelników regionalność języka polskiego może się okazać ciekawym i świeżym odkryciem. Skibińska podchodzi do zagadnienia systematycznie, ale jednocześnie z dużą lekkością. Nie spodziewajcie się suchego wykładu o udźwięcznieniach, zmiękczeniach, spółgłoskach szumiących i akcentach. Owszem, takie terminy też się pojawią, a książka wręcz rozpocznie się wstępem o roli i funkcji języków, alfabecie, podatności na upływ czasu i wzajemnym oddziaływaniu, ale gdy dojdziecie do opisów poszczególnych gwar i języków autorka zarzuci Was przede wszystkim przykładami. Czytelne mapki na wyklejkach (językowa i gwarowa) od razu kierują do interesujących obszarów, ale jeśli wolimy, możemy czytać po kolei. Ułatwia to intuicyjny podział na rozdziały.

W opisach gwar autorka stara się uchwycić charakterystyczne cechy wymowy oraz typowe słowa lub zwroty, a potem do upadłego zachęca do samodzielnego próbowania. W opisach języków wskazuje na słowa, które przeszły na stałe do języka polskiego, opowiada o pochodzeniu i o tym, gdzie dany język można spotkać w Polsce. Wśród najciekawszych i najmniej znanych pojawia się język wilamowski czy ormiański, ale też polski język migowy. 

"Gwarno" na wiele sposobów próbuje przykuć uwagę czytelnika. Można obejrzeć tekst zapisany łemkowską cyrlicą, a następnie przestudiować jego transkrypcję, nauczyć się wyliczanki po kaszubsku, czy odgadnąć znaczenie kilku archaizmów. Ale przyciągają też zabawne ilustracje Agi Proboli, które w dużej mierze bazują na formie komiksu. To w nich odnajdziemy językowe żarciki i jeszcze więcej regionalnych słów.