Psia Kalevala

Psia Kalevala, Mauri Kunnas, tł. Sebastian Musielak, Książkowe Klimaty 2026.

"Psia Kalevala" – fiński epos narodowy w brawurowy sposób zreinpretowany przez Mauriego Kunnasa bawi od pierwszych stron. Mityczni bohaterowie wpasowani w psie osobowości, absurdalny żart, szybkie zwroty akcji i błyskotliwe nawiązania do sztuki. Dawno nie czytałam czegoś tak ekstrawaganckiego.

 Oparta na ludowej tradycji ustnej "Kalevala" formę eposu uzyskała dopiero w połowie XIX wieku za sprawą Eliasa Lönnrota. Od tego czasu kilkukrotnie ukazywała się w języku polskim, niestety przeważnie w słabym przekładzie za pośrednictwem innych języków. W latach 60. opracowaniem eposu na potrzeby dzieci zajęła się Janina Porazińska. Książka ukazała się w słynnej serii ze smokiem wydawnictwa Nasza Księgarnia, ale nie zdobyła zbyt dużej popularności. "Kalevala" wraca do polskich dzieci po ponad pół wieku w żartobliwej formie prozatorskiej wzbogaconej drobiazgowymi ilustracjami autora. Dostosowany do wrażliwości młodego odbiorcy retelling eposu do stworzenia wciągającej fabuły wykorzystał atrakcyjne wątki dalekich wypraw, miłosnych podbojów, magicznych artefaktów i czarodziejskich mocy.

Kunnas zabiera nas do świata psów, wilków i kotów. Fabuła wydaje się nieco łagodniejsza, gdy w licznych potyczkach szkody ponoszą uparte psy, głupie koty albo bezwzględne wilki. Czarownik Väinämöinen potrafi stoczyć pojedynek na pieśni, kowal Ilmarinen umie wykuć magiczny młynek sampo, który zapewnia dobrobyt, a kot Lemminkäinen cudem wychodzi z każdej opresji. Do tego mocne kobiece postacie stanowią szczególny akcent opowieści. Kunnas okrasza historię dynamicznymi rysunkami, w których liczy się detal, żart i przerysowanie. Ta książka wciąga jak silne tornado i trzyma do ostatniej strony, gdzie nieoczekiwanie serwuje niesztampowy finał.

Autor pokusił się również o ciekawy zabieg artystyczny. W swoich rysunkach odważnie nawiązał do dobrze znanych fińskiemu odbiorcy obrazów XIX wiecznego malarza Akselego Gallen-Kallela. Obrazy inspirowane "Kalevalą" stanowiły w twórczości artysty ważny manifest patriotyczny. Ta  oryginalna inspiracja i świetny przekład Sebastiana Musielaka stanowią dodatkowy cenny walor książki.

Tamtego lata

Tamtego lata, Sara Stridsberg, il. Sara Lundberg, tł. Agnieszka Stróżyk-Dembińska, Zakamarki 2026. 

Picturebook, w którym letnia beztroska łagodnie współgra ze strachem i niepewnością. Dwie Sary pokazują, że skrajne emocje potrafi dzielić zaledwie krok.

Maja ma kilka lat, kiedy jej tata nagle znika. Zanim dowiaduje się, co się z nim stało mija dłuższy czas. Okazuje się, że dom, w którym przez ten czas przebywał wygląda wprawdzie jak zwykły dom, ale jest szczelnie zamknięty na klucz. Opiekę nad tatą sprawują aniołowie, ale sam tata nie ma już skrzydeł.

Sara Stridsberg i Sara Lundberg podejmują się zadania niemal ponad siły. Jak opowiedzieć młodym czytelnikom o tym, że dorośli czasem chorują i wcale nie chcą wyzdrowieć? I że to nie jest niczyja wina? Historia małej Mai powstała na motywach głośnej powieści Sary Stridsberg "Beckomberga" (wydawnictwo Sonia Draga). Wspólny dla obu książek motyw zwykłego życia toczącego się w cieniu choroby psychicznej, postać ojca i córki, niefrasobliwa Sabina, którą na okładkowej ilustracji "Tamtego lata", z charakterystycznym sznurem pereł, tak pięknie uchwyciła Sara Lundberg, wreszcie złożoność świata i relacji, z jakimi spotyka się główna bohaterka – tu nie ma miejsca na sztuczność i udawanie. 

Jednocześnie autorkom udaje się dokonać czegoś, co bardzo cenię – na tyle zmetaforyzować kluczowe problemy, że książkę da się czytać na różnych poziomach, nawet z najmłodszymi dziećmi. Tymczasem czytając ze starszymi, możemy porozmawiać o marzeniach i strachu, byciu razem i osobno, trosce o innych i niezapominaniu o sobie. O tym, że życie ma różne odcienie, które często po prostu się przenikają.

Sara Lundberg podgląda bohaterkę w chwilach zadumy i szalonej zabawy. Jak zwykle uważna, z reporterskim zacięciem buduje nastrój za pomocą dynamicznych zmian kadrów. Symbolicznie łączy obrazy subtelnym motywem sznura pereł.